Çäy kiçäläre

Сен 14 • История и традиции • 1685 Views • Комментариев нет

Finländiyä Türkläre Birligi (FTB) feyäliyäteneñ nigez taşı härwaqıtta çäy kiçäläre buldı. Alar azalarıbıznı kübäwläp berge cıyıştıru maqsatın ütädilär.

Başta FTBnıñ üz zalı bulmağanda kiçlär öçen çitten zallar kırarğa turı kilde. Berençe yıllarnı bigräk tä Arbetets Vännerneñ zalında küp kiçälär uzdırıldı. Monardan başqa Islam Cämäğätınıñ zalı Albertinkatu 27 dä, Maalaiskuntien Liittoneñ zalı, Helsinkineñ berençe yhteislyseoneñ zalı Apollonkatu 11 dä, restoran Kaisaniemineñ zalı häm başqalar qullanıldı.1960nçı yılnı Fredrikinkatu 33 tä İslam Cämäğäteneñ üz binası tözelde. Şunnañ başlap FTB dä kiçlären mähällä yortınıñ bäyräm zalında oyıştıra başladı.

Berençe yıllarnı ike törle kiçälär uzdırdı. Zur milli kiçälär yılına ike-öç tapqır buldı. Bolar programmları buyınça bay idelär häm alarda qatnaşuçılar küp ide. Soñrak çäy kiçäläre atna sayın yäki här ikençe atnada uzdırıldı. Bolarda milli kiçlär belan çağıstırğanda programmasi azraq ide häm qatnaşuçılar sanı 40 keşe tiräse ide. Şulay da alar yäşlärne berge tuplauda häm ana telen nığituda möhim wazifä ütädilär.

Kiçlärebez ğadette nindi dä bulsa mäs’älägä, temaga bağışlandy. Bolardan berse seyäse tema bulıp çıqtı. 30ncı yıllarnıñ ahırında här yılni Törkiyäneñ Cumhuryät könene bağışlanğan kiçe ütkerü ğadete bar ide. Mäsälän, 1938nçe yılnı Arbetets Vännernıñ zalında Törkiyäneñ 15nçe Cumhuriyät köne ütkärelde. Kiçäneñ programmasi tübändäge ide. Kiçedä birgeleşep İstiklal marşın cirlap başlap cibärelde. Berlıknıñ reise İbrahim Arıfullanıñ açu süzlärenneñ soñ Saniyä İffät xanım Törkiyäneñ beysızlıq köreşende törek xatın-qızlarnıñ role turinda soilade. Zakır Qadırı bey epidiaskop belän Törkiyä häm Törkiyäneñ säyäse köreşe turında räsemnär kürsättelär. Kiçeden soñ törkiyägä qotlaw telegramı cibärelde.

Ber yaqtan Törkiyäda iskelek bulsa, ikençe yaqtan İdel-Ural mäwzuğına da kiçe bağıslandı. Mäsälän şul uq 1938nçe yılnıñ fevralendä İdel-Ural Millät Mäclisnıñ 20 yıllıq bäyräme ütkärelde. Programma Zakır Qadırnıñ häm Saniyä İffätneñ İdel-Ural Millät Mäclisneñ tarixına bağışlanğan çırlardan häm şığırlärdän giybäret ide. Bu ike misal berleğıbezneñ şul waqıtlarda säyäse mäsälälärgä şaqtıy açıq qaraşın sizderä.

Balalar kiçäläre kebek milli şağırıbızge, Ğabdulla Tuqayğa, bağışlanğan kiçlär dä yıl sayın ütkärelde dip äytep bula. Bu kiçälär arqılı xalqıbız daxı şağırıbıznıñ tärjimäi xale häm kiñ qolaçlı icatı belän tanış buldı. Tuğan telne, Ey möqätdäsne, Par atnı, Tuğan awılımnı, Ğälı belen käcäne, Su anasın häm Şürälene tanımağan keşe arabızda yuq dip ışanam. Tuqay kiçläreneñ programmasi Tuqaynıñ üz icatınnan tış, Tuqayğa bağışlanğan şığırlerden häm maqtaw süzlärennen tordi..

Äwwälge yıllarnı xalqıbız xäzergedän kübräk Finländiyädeneñ törle şähärlärne taralğan ide. Mäsälän, Turkuda häm Tampereda andağı oyışmalar üz feyaliyetlären alıp baralar ide. Şulay da birgelek çäy kiçäläre dä häzerlände. Şul kiçälärgä här taraftan üz programmallari belän kildelär. Bu kiçlärneñ kıymmäte: Finländiyaneñ törle şähärlärende yäşägän yäşlärebezne berläşterü.

Yıllar uzğanda berlegebez çit illerdän kilgän küp qunaqlarni qarşi aldı. Qunaqlar hörmätenä ayırım kiçälär, mäsälän, Törkiyädän kilgän möğällimnär, ğalimnär häm sportçılar yäise Qazannan da Ufadan kilgän artistlar öçen oyıştırıldı.

Yuğarığa telgä alınğan temalardan başqa bigräk tä 80nçe yıllarnı här kiçe ayırım mäwzü astında bara ide. Misal itep, şäm kiçäsen, ir-atlar kiçäsen häm Qazan kiçäsen äytep bula. Bolardan ıñ soñgısı ayırım iğtibarğa layıq. 1987nçe yılnı yäşlärebezgä berençe tapqır Tatarstanğa säyähät qılırğa mömkinlek tudı. Şuşı yuldan ilhamlanıp alar ber kiçäneñ programmasin tulisinç Qazan temasına bağışladılar. Şul hätle milli his belän suğarılğan çığışlar kiçlärebezde siräk buldı dip uiliym.

Nındı ğına mäwzuğa bağışlansalar da, kiçlärneng programmasi härwaqıt tübändäge materialdan tözelde. Solo cır, kümäk cır, ansamblnen çığışları, instrumental muzıka, şığır söyläw, yarışlar, süzlär, sketçlar, lotereyä häm keçkene sähnelär. Här sahnada ise üz ostaları bar ide. Solo cırçılardan Hamit Häiredin, Zäitünä Abdrahim, Hamdurrähman Hakimcan, Naim Sadik, Hämidä Çaydam, Dina Abdul häm Bätül Häiretdin kebek ostalarıbız iskä töşä. Ğarmunda Halit Qorbanğaliga, gitarada Batu Alqarağa tiñnär yuq. Şığır ölkäsende Gäwhär Tuğanayanı häm Häsän Hämidullane telgä alıp bula, ä çäçme äserläre yaña prosa alanında Xaidar Qaratauni. Şul uq waqıtta kiçlärne oyıstıruda möğallımnärebezneñ rolen äytmiçä qaldırıp bulmıy. Säniyä İffät, Zakir Qadiri, Ğibadulla Murtazin, Arif Rami, Hälifä Husnetdin, Räwzä Särgändäçte, Färidä Biçuri, Nailä Binark, Hämidä Çaydam häm Fäzilä Nasretdin barsı da üz waqıtlarında mädäni tormışıbıznı canatlandırdılar häm kiçälärne tärtipläwdä zur rol uynadılar.

Raif Nisametdin, räisneñ urınabasari,

Helsınkı

Related Posts

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

« »